Jeszcze kilka lat temu blockchain był wszędzie.
Nie dosłownie, oczywiście. Ale jeśli ktoś interesował się technologią, finansami albo po prostu czytał internet, trudno było go ominąć. Bitcoin bił rekordy, powstawały tysiące nowych kryptowalut, NFT sprzedawały się za absurdalne kwoty, a przy okazji niemal każdej dyskusji o przyszłości pojawiało się słowo „blockchain”.
Blockchain miał zmienić bankowość. Handel. Logistykę. Administrację publiczną. Rynek nieruchomości. Internet. Sposób podpisywania umów. Być może również sposób kupowania bułek, gdyby dać startupom jeszcze kilka rund finansowania.
Minęło kilka lat.
I… gdzie właściwie jest ten blockchain?
Bo jeśli miał zmienić świat, to można odnieść wrażenie, że zrobił to wyjątkowo dyskretnie.
Najpierw oddzielmy blockchain od kryptowalut
To chyba najważniejsza rzecz, bo te dwa pojęcia przez lata zrosły się ze sobą niemal całkowicie.
Bitcoin korzysta z blockchaina, ale blockchain nie jest Bitcoinem.
W dużym uproszczeniu blockchain to szczególny sposób prowadzenia rejestru informacji. Zamiast jednej centralnej bazy danych kontrolowanej przez jeden podmiot mamy zapis, którego kolejne porcje danych są ze sobą kryptograficznie powiązane i mogą być utrzymywane przez wielu uczestników sieci.
Jeśli ktoś próbuje zmienić wcześniejszy zapis, przestaje zgadzać się kryptograficzna układanka.
To daje blockchainowi kilka ciekawych właściwości: trudno potajemnie manipulować historią danych, różne podmioty mogą korzystać ze wspólnego rejestru bez jednego centralnego administratora, a uczestnicy mogą weryfikować poprawność zapisów.
Blockchain rozwiązuje dość specyficzny problem
Jeżeli bank prowadzi bazę swoich klientów, prawdopodobnie nie potrzebuje blockchaina. Bank kontroluje serwer, ustala zasady i decyduje, kto może zmieniać dane.
Podobnie sklep internetowy nie potrzebuje zdecentralizowanego łańcucha bloków, żeby zapisać, że ktoś kupił trzy pary skarpet.
Klasyczna baza danych będzie prostsza, szybsza i tańsza.
Blockchain zaczyna mieć sens przede wszystkim wtedy, gdy wiele stron chce korzystać ze wspólnego rejestru, ale nie chce albo nie może całkowicie zaufać jednemu centralnemu operatorowi.
I to jest znacznie węższe zastosowanie niż wizja z czasów największego boomu.
Blockchain nie okazał się więc „lepszą bazą danych”.
Okazał się bazą danych przydatną w pewnych szczególnych sytuacjach.
A to ogromna różnica.
Co zostało po wielkim boomie?
Najbardziej oczywistym zastosowaniem nadal są finanse.
I nie chodzi już wyłącznie o Bitcoina.
Jednym z ciekawszych przypadków stały się stablecoiny, czyli cyfrowe tokeny zaprojektowane tak, aby utrzymywać wartość powiązaną na przykład z dolarem. Łączą część właściwości kryptowalut z czymś znacznie mniej ekscytującym, ale za to bardzo praktycznym: możliwością przesyłania wartości przez internet.
Obok tego rozwija się tokenizacja aktywów.
Pomysł jest prosty. Prawo do jakiegoś aktywa albo instrumentu finansowego może zostać reprezentowane przez cyfrowy token. W teorii można w ten sposób reprezentować obligacje, udziały, fundusze, złoto czy inne aktywa.
I tu pojawia się pewna ironia.
Blockchain miał stworzyć alternatywny system finansowy.
Tymczasem jedno z jego najbardziej realnych zastosowań może polegać na tym, że… zacznie obsługiwać elementy tego starego.
A co z tymi wszystkimi innymi zastosowaniami?
Tutaj trzeba już uważać.
W okresie największej fascynacji blockchainem próbowano zastosować go właściwie wszędzie.
Łańcuchy dostaw są dobrym przykładem.
Wyobraźmy sobie diament, część lotniczą albo luksusowy zegarek. Kolejne etapy jego pochodzenia i transportu można zapisywać we wspólnym rejestrze. Jeśli korzysta z niego producent, przewoźnik, pośrednik i sprzedawca, trudniej później po cichu zmienić historię produktu.
Tyle że blockchain ma tutaj pewną bardzo ważną wadę.
Może zagwarantować, że zapisanej informacji później nie zmieniono.
Nie może zagwarantować, że informacja była prawdziwa w momencie jej wpisania.
Jeżeli ktoś zeskanuje podróbkę i zapisze w blockchainie, że jest oryginałem, otrzymujemy niezwykle odporny na manipulacje zapis… fałszywej informacji.
Blockchain świetnie pilnuje historii danych.
Nie potrafi pilnować rzeczywistości.
I to chyba tłumaczy, dlaczego rewolucja trochę przygasła
W czasach największego boomu blockchain przedstawiano czasem tak, jakby samo dodanie decentralizacji rozwiązywało problem zaufania.
Tymczasem rzeczywistość okazała się bardziej skomplikowana.
Jeśli cyfrowy token reprezentuje mieszkanie, ktoś nadal musi zagwarantować, że rzeczywiście daje prawa do tego mieszkania.
Jeśli blockchain przechowuje informacje o produkcie, ktoś nadal musi prawidłowo wprowadzić te informacje.
Jeśli cyfrowa tożsamość potwierdza, że dana osoba ma prawo jazdy, jakaś instytucja nadal musi wcześniej potwierdzić, że rzeczywiście je posiada.
Blockchain może usunąć część pośredników.
Nie usuwa jednak potrzeby istnienia świata poza blockchainem.
A ten świat nadal składa się z ludzi, firm, państw, przepisów, dokumentów i instytucji.
Czyli blockchain poniósł porażkę?
Niekoniecznie.
Bardziej wygląda to na klasyczną historię technologii, wobec której oczekiwania wyprzedziły rzeczywistość.
Najpierw pojawia się wynalazek.
Potem ktoś zauważa kilka naprawdę ciekawych zastosowań.
Następnie internet dochodzi do wniosku, że technologia zmieni absolutnie wszystko.
Pojawiają się startupy, inwestorzy, konferencje, konsultanci i prezentacje z napisem „DISRUPTION”.
A później przychodzi rzeczywistość i zaczyna zadawać niewygodne pytania.
Czy naprawdę potrzebujemy tutaj decentralizacji?
Czy zwykła baza danych nie zrobi tego taniej?
Kto odpowiada za błędne dane?
Co jeśli zgubię klucz?
Jak to uregulować?
I dopiero wtedy zaczyna się znacznie mniej widowiskowy etap: wybieranie zastosowań, w których nowa technologia rzeczywiście daje przewagę.
Najciekawsze jest jednak to, czego nie widać
Pierwotna intuicja była taka: skoro prawie nie słyszymy już o blockchainie, być może technologia po prostu nie spełniła obietnic.
Ale równie interesująca jest druga możliwość.
Może część technologii przestajemy zauważać właśnie wtedy, gdy dojrzewają.
Nikt przecież nie zachwyca się dziś tym, że aplikacja korzysta z bazy SQL. Sklep internetowy nie reklamuje się hasłem „używamy protokołu HTTPS!”. Otwierając stronę internetową, nie zastanawiamy się nad TCP/IP.
Technologia infrastrukturalna jest najbardziej widoczna wtedy, gdy jest nowa.
Później ma po prostu działać.
Tyle że w przypadku blockchaina trzeba dodać ważne zastrzeżenie: nie oznacza to, że wszystkie dawne obietnice po cichu się spełniły. Część pomysłów rzeczywiście znalazła zastosowanie, część nadal jest eksperymentem, a część okazała się rozwiązaniem szukającym problemu.
I chyba właśnie to jest ciekawsze niż pierwotna wizja blockchainowej rewolucji.
Blockchain nie przejął świata.
Nie zastąpił banków, państw, baz danych ani internetu.
Nie zniknął też całkowicie.
Po wielkiej fali zachwytu został sprowadzony do znacznie mniej efektownego pytania:
gdzie właściwie naprawdę warto go używać?
