Im jestem starszy, tym bardziej mam wrażenie, że ktoś po cichu zwiększa prędkość odtwarzania.
Dopiero były święta. Chwilę później jest połowa stycznia. Mrugniesz – wiosna. Jeszcze raz – wakacje. Potem zaczynają pojawiać się pierwsze reklamy świąteczne i człowiek ma ochotę zapytać: chwila, przecież Boże Narodzenie było jakieś trzy miesiące temu.
Oczywiście nie było.
To wrażenie przyspieszania czasu wraz z wiekiem jest bardzo powszechne. I prowadzi do pytania znacznie ciekawszego niż samo „dlaczego tak się dzieje?”.
Czy można coś z tym zrobić?
Nie zatrzymać starzenia. Nie wydłużyć doby. Tylko sprawić, żeby tydzień znowu wydawał się tygodniem, a rok nie znikał gdzieś pomiędzy dwoma kolejnymi sylwestrami.
Okazuje się, że przynajmniej częściowo – można.
Dlaczego dzieciństwo było takie długie?
Pomyśl o wakacjach z dzieciństwa.
Dwa miesiące potrafiły wydawać się niemal osobną epoką historyczną. Początek wakacji i ich koniec były dwoma odległymi światami.
Dzisiaj dwa miesiące?
Przecież dopiero co był maj.
Jednym z wyjaśnień jest sposób, w jaki nasz mózg zapisuje doświadczenia. Dzieciństwo jest wypełnione nowością. Pierwszy dzień szkoły. Pierwsza jazda na rowerze. Pierwsza podróż pociągiem. Pierwszy nocleg poza domem. Pierwszy śnieg, który naprawdę pamiętamy.
Nawet zwykły spacer może być dla dziecka wyprawą badawczą.
Dorosły idzie tą samą ulicą po raz tysięczny.
I tutaj zaczyna się problem.
Mózg nie ma powodu analizować po raz tysięczny wszystkiego z taką samą uwagą. Im bardziej przewidywalne staje się nasze życie, tym więcej czynności wykonujemy automatycznie.
Wstajemy. Łazienka. Kawa. Samochód. Praca. Zakupy. Dom. Telefon. Serial. Sen.
Wtorek.
A potem właściwie taki sam czwartek.
Nie oznacza to, że mózg dosłownie przestaje zapisywać te dni. Bardziej chodzi o to, że podobne do siebie doświadczenia pozostawiają mniej charakterystycznych punktów zaczepienia w pamięci.
I kiedy później patrzymy wstecz, niewiele mamy do „rozpakowania”.
Być może problemem nie jest czas, tylko pamięć
I tutaj pojawia się ciekawa rzecz.
Istnieją właściwie dwa problemy, które łatwo ze sobą pomylić.
Pierwszy to pytanie:
Jak długo wydaje mi się trwać chwila właśnie teraz?
Drugi:
Jak długi wydaje mi się jakiś okres, kiedy później go wspominam?
To nie musi być to samo.
Godzina oczekiwania w kolejce może ciągnąć się niemiłosiernie. Ale kilka tygodni monotonnej codzienności może z perspektywy czasu zniknąć niemal bez śladu.
Z kolei intensywny wyjazd może minąć błyskawicznie, bo cały czas coś robimy. Po powrocie jednak trzy dni potrafią wydawać się ogromnym kawałkiem życia.
Bo wydarzyło się mnóstwo rzeczy.
Nowe miejsce. Inny pokój. Nieznane ulice. Nowe jedzenie. Ludzie. Widoki. Problemy do rozwiązania. Droga powrotna.
Pamięć ma z czego zbudować te trzy dni.
I nagle pojawia się dość przewrotna myśl:
Być może żeby subiektywnie wydłużyć życie, nie trzeba próbować spowalniać każdej chwili. Trzeba tworzyć więcej chwil, które mózg będzie miał powód zapamiętać.
Rutyna jest świetna. I właśnie dlatego jest niebezpieczna
Rutyna sama w sobie nie jest czymś złym.
Wręcz przeciwnie. Bez automatyzowania codziennych czynności prawdopodobnie zwariowalibyśmy po tygodniu.
Nie chcę każdego ranka na nowo analizować, jak działa szczoteczka do zębów. Nie potrzebuję intelektualnej przygody podczas zakładania skarpetek.
Problem zaczyna się wtedy, gdy automatyzacji podlega nie tylko mycie zębów, ale całe tygodnie.
Jeżeli kolejne dni są bardzo podobne, granice pomiędzy nimi zaczynają się zacierać.
I właśnie dlatego jednym z najprostszych sposobów na „rozciąganie” czasu może być nowość.
Nie musi to być lot do Japonii ani skok ze spadochronem.
Można wrócić do domu inną drogą.
Pójść na spacer w miejsce, w którym nigdy się nie było, choć znajduje się kilka kilometrów od domu.
Spróbować ugotować coś zupełnie nowego.
Nauczyć się obsługi programu, którego wcześniej się nie znało.
Przeczytać o czymś kompletnie spoza swoich zainteresowań.
Porozmawiać z kimś, z kim zwykle się nie rozmawia.
Chodzi nie tyle o kolekcjonowanie atrakcji, ile o regularne dostarczanie mózgowi informacji:
hej, tego jeszcze nie znamy.
Nauka może być jednym ze sposobów na „wydłużanie” życia
To prowadzi do czegoś, co szczególnie mi się podoba.
Uczenie się nowych rzeczy może pełnić rolę znaczników czasu.
Przypominam sobie okres, kiedy uczyłem się czegoś zupełnie nowego i często potrafię wskazać poszczególne etapy: wtedy pierwszy raz to zrozumiałem, później próbowałem tego, tutaj coś nie działało, potem wreszcie załapałem.
Taki miesiąc ma strukturę.
Natomiast miesiąc robienia dokładnie tego samego może pozostać w pamięci jako jedna rozmyta plama.
I wcale nie musi chodzić o wielkie projekty.
Można nauczyć się piec naprawdę dobrą pizzę. Fotografować w trybie manualnym. Rozpoznawać kilka gwiazdozbiorów. Grać prosty utwór na instrumencie. Rozumieć podstawy jakiejś dziedziny, o której wcześniej nie miało się pojęcia.
Ważniejsze od skali jest to, że pojawia się coś nowego.
Coś, czego w zeszłym tygodniu jeszcze nie umieliśmy.
A co ze smartfonem?
Tu robi się trochę niewygodnie.
Można przez godzinę przewijać krótkie filmy, posty i zdjęcia. W tym czasie zobaczyć setki rzeczy.
Teoretycznie trudno o większą różnorodność.
A jednak po odłożeniu telefonu często zostaje z tego zaskakująco mało.
Co właściwie widziałem przez ostatnią godzinę?
No…
dużo rzeczy.
To ciekawy kontrast. Ogromna liczba bodźców nie musi oznaczać dużej liczby wyraźnych wspomnień.
Można więc wypełnić dzień informacjami, a jednocześnie pozostawić w pamięci bardzo niewiele charakterystycznych punktów.
I chyba każdy zna ten dziwny moment, kiedy bierze telefon „na chwilę”, po czym okazuje się, że minęło czterdzieści minut.
Czas nie tyle został wykorzystany, co gdzieś wyparował.
Można też po prostu zacząć zauważać
Nie każda metoda wymaga robienia czegoś nowego.
Można spróbować zrobić coś jeszcze prostszego: zwrócić uwagę na rzeczy, które już są wokół nas.
Brzmi banalnie, ale można przeprowadzić mały eksperyment.
Spróbuj znaleźć trzy rzeczy w swoim codziennym otoczeniu, których wcześniej nigdy świadomie nie zauważyłeś.
Detal na budynku mijanym od lat.
Dziwny kształt gałęzi drzewa przed domem.
Rysę na biurku.
Dźwięk urządzenia, którego normalnie nie słyszysz.
Nagle okazuje się, że nawet dobrze znane miejsce zawiera mnóstwo informacji, które mózg nauczył się ignorować.
Można też zrobić coś absurdalnie prostego: przełożyć zegarek na drugą rękę albo telefon do innej kieszeni.
Przez cały dzień ręka automatycznie będzie wędrować tam, gdzie zawsze.
I za każdym razem:
chwila.
Coś się nie zgadza.
Ten drobny błąd wybija z automatyzmu.
Czyli mam codziennie robić coś szalonego?
Na szczęście nie.
Życie złożone wyłącznie z nowości prawdopodobnie byłoby potwornie męczące.
Rutyna daje stabilność, wygodę i poczucie bezpieczeństwa. Problemem nie jest jej istnienie. Problem pojawia się wtedy, gdy rutyna zajmuje prawie całą przestrzeń.
Być może więc nie chodzi o rewolucję.
Raczej o regularne robienie małych dziur w automatyzmie.
Nowa droga.
Nowa umiejętność.
Nowe miejsce.
Świadomie zauważony szczegół.
Dzień trochę inny niż poprzedni.
Jest jeszcze jedna teoria, której nie da się tak łatwo oszukać
Istnieje też bardzo intuicyjne wyjaśnienie przyspieszania czasu z wiekiem.
Dla pięciolatka jeden rok to aż jedna piąta całego dotychczasowego życia.
Dla czterdziestolatka – jedna czterdziesta.
Każdy kolejny rok stanowi więc coraz mniejszą część wszystkiego, co już przeżyliśmy.
Nie musi to być jedyny ani nawet najważniejszy mechanizm, ale dobrze oddaje nasze subiektywne doświadczenie.
Rok przestaje być ogromną jednostką.
Staje się jednym z wielu.
I tego nie da się odwrócić zmianą drogi do sklepu.
Ale możemy wpływać na coś innego: na to, ile treści będzie miał ten rok, kiedy spojrzymy na niego z perspektywy czasu.
Może właśnie o to chodzi w „długim życiu”
Zwykle, kiedy mówimy o długości życia, myślimy o liczbie lat.
80 lat jest dłuższe niż 70. Matematycznie sprawa jest zamknięta.
Ale z punktu widzenia osoby, która to życie przeżywa, istnieje jeszcze inny wymiar.
Można przeżyć rok, który po wszystkim wydaje się krótkim rozmytym wspomnieniem.
Można też przeżyć miesiąc pełen wydarzeń, nauki, nowych miejsc, ludzi i doświadczeń, który w pamięci zajmuje ogromną przestrzeń.
Oczywiście nie oznacza to, że w jakiś magiczny sposób żyliśmy wtedy dłużej.
Zegar pozostaje bezlitosny.
Ale nasze życie nie składa się wyłącznie z czasu mierzonego zegarem.
Składa się również z tego, co z tego czasu zauważyliśmy i co po nim zostało.
I może dlatego najlepszym sposobem na spowolnienie życia nie jest ciągłe patrzenie na zegarek.
Tylko od czasu do czasu zrobić coś, dzięki czemu mózg uzna:
ten dzień warto zapamiętać.
