Na mapie Stanów Zjednoczonych są dwa Waszyngtony oddalone od siebie o ponad 3 tysiące kilometrów. Stan Washington leży na północno-zachodnim krańcu kraju, przy Pacyfiku. Washington, D.C., czyli stolica USA, znajduje się po przeciwnej stronie kontynentu, między Marylandem a Virginią.
Na pierwszy rzut oka wygląda to jak wyjątkowo niepraktyczny pomysł administracyjny. Tym bardziej że stolica powstała wcześniej. Kiedy ponad pół wieku później na zachodzie tworzono nowe terytorium, można było przecież nazwać je niemal dowolnie
Żeby zrozumieć, jak doszło do tego bałaganu, trzeba jednak cofnąć się jeszcze dalej. Do czasów, kiedy Stany Zjednoczone nie miały nie tylko stanu Washington, ale nawet jednej stałej stolicy.
Stolica, która ciągle się przeprowadzała
Po uzyskaniu niepodległości amerykański Kongres obradował w różnych miejscach. Były wśród nich Filadelfia, Nowy Jork, Princeton, Annapolis czy Trenton. Nie było jeszcze oczywiste, że państwo potrzebuje zupełnie nowego miasta.
Problem pojawił się gdzie indziej.
W 1783 roku grupa żołnierzy, którym zalegano z wypłatami, zebrała się w Filadelfii i otoczyła budynek, w którym obradował Kongres. Federalni politycy poprosili władze Pensylwanii o ochronę, ale nie otrzymali takiego wsparcia, jakiego oczekiwali. Kongres ostatecznie opuścił miasto.
Dla młodego państwa był to dość czytelny sygnał. Jeśli rząd federalny znajduje się na terenie konkretnego stanu, w kryzysowej sytuacji jest częściowo zależny od jego władz.
Kilka lat później zapisano więc w Konstytucji możliwość utworzenia specjalnego federalnego dystryktu znajdującego się pod bezpośrednią kontrolą Kongresu.
Nie wskazano jeszcze, gdzie ma być. Nie napisano też, że trzeba zbudować nowe miasto. Wiadomo było tylko, że przyszła siedziba władz ma być politycznie oddzielona od stanów.
Pozostało drobne pytanie: gdzie ją położyć?
Potomac wygrywa
O lokalizację stolicy szybko zaczęły walczyć różne części kraju.
Północ miała Filadelfię i Nowy Jork, czyli duże, rozwinięte miasta. Południowym stanom nie podobała się perspektywa, że centrum polityczne nowego państwa pozostanie na północy.
Nałożył się na to inny spór. Sekretarz skarbu Alexander Hamilton chciał, aby rząd federalny przejął długi zaciągnięte przez poszczególne stany podczas wojny o niepodległość. Część polityków z Południa była temu przeciwna.
W 1790 roku doszło do politycznego kompromisu. Plan Hamiltona uzyskał wystarczające poparcie, a przyszłą stolicę zdecydowano się umieścić nad rzeką Potomac, znacznie dalej na południe niż Filadelfia czy Nowy Jork.
Swoją rolę odegrał również George Washington. Znał ten region bardzo dobrze. Jego posiadłość Mount Vernon leżała nad Potomakiem, a sam Washington od lat interesował się możliwością wykorzystania rzeki jako szlaku prowadzącego z wybrzeża Atlantyku w głąb kontynentu.
Potomac miał w wyobrażeniu Washingtona połączyć wschodnie wybrzeże z rozwijającym się Zachodem, a przyszła stolica mogła znaleźć się przy jednym z ważnych szlaków młodego państwa.
Z dzisiejszej perspektywy wygląda to trochę zabawnie, bo Waszyngton znajduje się zdecydowanie na wschodzie Stanów Zjednoczonych. W 1790 roku USA były jednak znacznie mniejsze, a ogromna część przyszłego państwa znajdowała się dopiero poza jego granicami.
Czy naprawdę zbudowano Waszyngton na bagnie?
Tu pojawia się popularny obrazek: grupa ludzi staje nad Potomakiem, rozgląda się po wielkim bagnie i mówi: „Świetnie, tutaj zbudujemy stolicę”.
Rzeczywistość była mniej filmowa.
Na wybranym obszarze rzeczywiście znajdowały się mokradła i podmokłe tereny, szczególnie w pobliżu rzek. Ale były tam również wzgórza, lasy, pola uprawne, gospodarstwa i drogi.
Okolica nie była też bezludna.
Na zachodzie istniało już Georgetown, portowe miasteczko założone w połowie XVIII wieku. Po drugiej stronie Potomaku znajdowała się Alexandria. Jeszcze wcześniej tereny wzdłuż Potomaku i Anacostii zamieszkiwały rdzenne społeczności, między innymi Nacotchtank.
Nowe miasto Washington miało powstać pomiędzy istniejącymi ośrodkami, w dużej mierze na terenach wiejskich.
Miasto najpierw powstało na papierze
W 1791 roku George Washington powierzył zaprojektowanie przyszłej stolicy Pierre’owi Charlesowi L’Enfantowi, francuskiemu inżynierowi i uczestnikowi wojny o niepodległość.
L’Enfant dostał wyjątkowe zadanie. Mógł właściwie narysować centrum przyszłego państwa.
Na jego planie pojawiła się regularna siatka ulic, ale została przecięta szerokimi, ukośnymi alejami. Ważne budynki miały znajdować się w starannie wybranych punktach, połączonych długimi osiami widokowymi. W miejscach przecięcia alei powstawały place.
Dlatego mapa Waszyngtonu do dziś wygląda inaczej niż mapa typowego amerykańskiego miasta. Można iść prostą ulicą tworzącą zwyczajną kratkę, a za chwilę przeciąć ukośnie biegnącą Massachusetts Avenue albo Pennsylvania Avenue.
L’Enfant umieścił Kapitol na wzgórzu, dzisiejszym Capitol Hill. Rezydencja prezydenta znalazła się dalej na zachód. Między nimi i wokół nich miały powstać wielkie przestrzenie reprezentacyjne.
Problem w tym, że L’Enfant miał bardzo wyraźną wizję własnego miasta i równie wyraźną niechęć do kompromisów.
Wszedł w konflikty z ludźmi odpowiedzialnymi za realizację projektu i właścicielami gruntów. W 1792 roku został odsunięty. Dalsze prace prowadził między innymi Andrew Ellicott, który zmodyfikował jego plan.
Mimo to podstawowa konstrukcja miasta przetrwała.
Ponad 230 lat później można otworzyć współczesną mapę centrum Waszyngtonu i nadal rozpoznać pomysł L’Enfanta.
Rząd przeprowadza się na plac budowy
Na planie wszystko wyglądało imponująco.
W terenie szło trochę wolniej.
W 1800 roku rząd federalny przeniósł się z Filadelfii do nowej stolicy. Waszyngton miał wtedy szerokie aleje, wielkie perspektywy i ambitny plan na przyszłość. Tyle że duża część tego wszystkiego wciąż istniała głównie na mapie.
Kapitol nie był ukończony. Biały Dom również dopiero co nadawał się do zamieszkania. Pomiędzy najważniejszymi budynkami pozostawały rozległe niezabudowane tereny, pola i drogi, które przy gorszej pogodzie zamieniały się w błoto.
Można było więc pracować w jednym z najważniejszych urzędów nowego państwa, wyjść na zewnątrz i znaleźć się w mieście, które miejscami bardziej przypominało wielką budowę niż monumentalną stolicę.
George Washington nie zobaczył nawet momentu, kiedy rząd faktycznie się tam przeprowadził. Zmarł w grudniu 1799 roku.
Miasto noszące jego nazwisko dopiero zaczynało działać.
Dystrykt był kiedyś znacznie większy
Pierwotny District of Columbia miał bardzo charakterystyczny kształt.
Wyznaczono kwadrat o boku około 10 mil, obrócony na mapie tak, że wyglądał jak romb. Część terenu przekazał Maryland, część Virginia. W jego granicach znalazły się Washington, Georgetown i Alexandria.
Na współczesnej mapie brakuje jednak całego fragmentu tego rombu po zachodniej stronie Potomaku.
W XIX wieku mieszkańcy Alexandrii byli coraz mniej zadowoleni z należenia do federalnego dystryktu. Główne inwestycje rządowe koncentrowały się po drugiej stronie rzeki. Alexandria straciła wcześniejszą reprezentację polityczną w Virginii, a lokalni przedsiębiorcy mieli swoje gospodarcze pretensje do władz federalnych.
Był również znacznie mniej wygodny powód.
Alexandria była ważnym ośrodkiem handlu ludźmi zniewolonymi. W Kongresie coraz częściej pojawiały się pomysły ograniczenia lub zakazania handlu niewolnikami w Dystrykcie Kolumbii. Powrót pod władzę Virginii zmniejszał to zagrożenie dla miejscowych handlarzy i właścicieli niewolników.
W 1846 roku Kongres zgodził się oddać Virginii teren leżący po jej stronie Potomaku.
Dzisiejszy D.C. jest więc pozostałością większego dystryktu.
To dlatego jego granica wygląda trochę tak, jakby ktoś wziął geometrycznie równy romb i odciął mu dolną część.
Miasto, które nie może po prostu rosnąć dalej
Waszyngton z czasem przestał przypominać rozrzuconą budowę pośród pól. Problem w tym, że granice federalnego dystryktu nie rosły razem z miastem.
Dziś zabudowa płynnie przechodzi z D.C. do Marylandu i Virginii. Po drugiej stronie formalnej granicy znajdują się między innymi Arlington, Bethesda, Silver Spring czy Alexandria. Wszystkie należą do tej samej wielkiej aglomeracji.
Administracyjnie są jednak czymś innym.
D.C. nie może po prostu przyłączać kolejnych przedmieść tak, jak robiły to niektóre miasta. Zmiana jego granic wymagałaby decyzji na poziomie federalnym i ingerencji w terytorium istniejących stanów.
Decyzja podjęta pod koniec XVIII wieku nadal więc wyznacza fizyczne granice centrum współczesnej metropolii.
Jest jeszcze jeden skutek utworzenia specjalnego dystryktu
Twórcy Konstytucji chcieli przede wszystkim zapewnić rządowi niezależną siedzibę.
Znacznie mniej uwagi poświęcili pytaniu, co stanie się z ludźmi, którzy będą w tej siedzibie normalnie mieszkać.
D.C. nie jest stanem, więc nie ma własnych senatorów. Ma delegata w Izbie Reprezentantów, ale bez takiego samego prawa głosu podczas ostatecznych głosowań jak reprezentanci stanów.
Przez większość historii mieszkańcy stolicy nie mogli nawet głosować na prezydenta.
Dopiero ratyfikowana w 1961 roku XXIII poprawka do Konstytucji dała Dystryktowi Kolumbii głosy w Kolegium Elektorów. Mieszkańcy D.C. po raz pierwszy zagłosowali w wyborach prezydenckich w 1964 roku.
W mieście, z którego rządzone są Stany Zjednoczone, mieszkańcy do dziś mają więc inny poziom reprezentacji federalnej niż mieszkańcy pięćdziesięciu stanów.
To jeden z tych przypadków, w których rozwiązanie konkretnego problemu z XVIII wieku spokojnie dożyło XXI wieku wraz z całym zestawem nieprzewidzianych skutków.
I wtedy ktoś postanowił stworzyć drugi Waszyngton
Pozostaje pytanie, od którego wszystko się zaczęło.
Skoro Washington, D.C. istniał już od dziesięcioleci, dlaczego później nadano tę samą nazwę stanowi po drugiej stronie kontynentu?
W 1853 roku wydzielano nowe terytorium na północ od Oregonu. Miejscowi osadnicy proponowali nazwę Columbia Territory, od przepływającej tam rzeki Columbia.
Podczas obrad Kongresu pojawiła się jednak inna propozycja. Kongresmen Richard Stanton z Kentucky uznał, że przyszły stan nad Pacyfikiem powinien nosić imię George’a Washingtona. Argumentował, że pierwszy prezydent zasługuje na takie upamiętnienie.
Pomysł poparł Edward Stanly z Karoliny Północnej, który zwrócił uwagę na jeszcze jeden szczegół: przecież istnieje już District of Columbia. Po co tworzyć kolejne terytorium o tej samej nazwie i ryzykować pomyłki?
Tylko że ktoś dostrzegł pewien problem z proponowanym rozwiązaniem.
Alexander Evans, kongresmen z Marylandu, zauważył, że w Stanach Zjednoczonych istnieje już mnóstwo miast i hrabstw nazwanych Washington. Jego zdaniem dokładanie kolejnego miejsca o tej nazwie tylko pogłębi zamieszanie. Zaproponował, żeby nowe terytorium otrzymało raczej jedną z nazw wywodzących się z języków rdzennych mieszkańców Ameryki.
A więc ktoś naprawdę zauważył absurd całej sytuacji. I powiedział o tym głośno podczas obrad Kongresu.
Ostatecznie przeważył jednak pomysł uhonorowania George’a Washingtona. Kongres przyjął nazwę Washington Territory, a prezydent Millard Fillmore podpisał odpowiednią ustawę w marcu 1853 roku.
W 1889 roku terytorium zostało 42. stanem USA.
W ten sposób, próbując uniknąć pomyłek związanych z nazwą Columbia, amerykańscy politycy stworzyli dwa Waszyngtony oddalone od siebie o tysiące kilometrów. I zrobili to, mając świadomość, że nowa nazwa również może powodować zamieszanie.
Źródła i dalsza lektura
- Library of Congress – materiały dotyczące planu L’Enfanta i powstania federalnej stolicy
- National Park Service – historia Dystryktu Kolumbii oraz rdzennych mieszkańców regionu Potomaku
- U.S. Senate Historical Office – historia przeniesienia rządu federalnego do Waszyngtonu
- Constitution Annotated, Congress.gov – konstytucyjne podstawy utworzenia federalnego dystryktu
- City of Alexandria – materiały historyczne dotyczące retrocesji Alexandrii do Virginii
